بافت سیاه چادر در آستانه منسوخ شدن

بافت قالی کردی (قالیچه درشت بافت)، سیاه چادربافی، گلیم ساده، نمدمالی، چیغ بافی و گیوه دوزی هر کدام به تنهایی می تواند نماد و معرف استان ایلام و فرهنگ و سبک زندگی مردمانش باشد؛ هنرهایی که به دلیل موقعیت جغرافیایی و زندگی سنتی عشایری ایلامیان از دیرباز در این خطه به ویژه مناطق روستایی اش رواج داشته اما در سال های اخیر به علل مختلفی همچون مهاجرت روستاییان به شهرها، صنعتی شدن، درآمد پایین هنرمندان و صنعتگران، بسیاری از هنرها و صنایع مذکور منسوخ شده و آنها که همچنان در این حوزه ها مشغول به فعالیتند در آستانه ورشکستگی و رهاکردن کسب وکار خود هستند. شاخص ترین هنرها در ایلام سیاه چادربافی و نمدمالی است که درحال حاضر بیش از ۱۰۰ هنرمند در هشت کارگاه نمدمالی و حدود ۳۰نفر هم سه کارگاه سیاه چادربافی در سطح استان مشغول به فعالیت هستند. آسیه اسماعیل زاده یکی از معدود افرادی است که با ایجاد کارگاه بافت سیاه چادر توانسته علاوه بر برطرف کردن نیاز روستاهای اطرف و عشایر منطقه، کارآفرینی هم داشته باشد. او که بافت سیاه چادر را از پنج سال پیش شروع کرده، کارگاهش را در روستای گلوزه، بخش زرین آباد شهرستان دهلران بر پا کرده و شش نفر کارآموز دارد. آسیه در دوران مجردی حصیربافی انجام می داده و بعد از ازدواج و در رفت وآمدی که به روستای گلوزه و محل سکونت اقوامش دارد متوجه می شود بیشتر زنان در گلوزه برای مصرف خانواده سیاه چادر می بافند و به فکر می افتد خودش هم کارگاه سیاه چادر برپا کند. تصمیم او با استقبال و همراهی همسر مواجه می شود و خرید موی بز از روستاهای اطراف را به عهده می گیرد. کار با وجود سختی پیش می رود و کم کم رونق می گیرد.
دردسر بزرگ گرانی مواد اولیه
آسیه گفت: اوایل، فروش سیاه چادر به دلیل کیفیت بالای کار بسیار خوب بود و مشتریان زیادی داشتیم ولی در یکی دو سال اخیر مواد اولیه که همان موی بز است بسیار گران شده و ادامه کار بدون وام و کمک بخش دولتی امکان پذیر نیست و برای همین از اداره میراث فرهنگی تقاضای دریافت وام کردم. در کارگاه چادربافی آسیه شش نفر کار می کنند، شش نفری که نان آور خانواده اند اما ممکن است کارگاه تعطیل شود و شغلشان را از دست بدهند.
رشته های سخت و نفسگیر
معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی استان ایلام هم با سختی های کار سیاه چادربافی و نمدمالی آشناست در این مورد گفت: کار در این دو رشته مشقت بار است و صنعتگران را بسیار اذیت می کند؛ بنابراین نسل جوان هم رغبتی به انتخاب این رشته های هنری ندارند. نورالدین محسنی با بیان این که نمدمالی و بافت سیاه چادر جزو رشته های بومی ایلام هستند به همین دلیل اداره میراث فرهنگی اقداماتی انجام داده تا جوانان به این رشته ها متمایل شوند؛ افزود: در این بین رشته نمدمالی با تغییر کاربری به روزتر و حجم کار نیز کمتر شده و توانسته مشتریان خوبی پیدا کند و جوانان را برای کار در این رشته پای کار بیاورد اما کاربرد سیاه چادر کمتر است و با این که در مجتمع های گردشگری خصوصا گردشگری- عشایری از سیاه چادر استفاده می شود و حتی طرفدار و خریدار هم از استان های دیگر دارد ولی به علت این که بافتش سخت و طاقت فرساست، کارگاه های کمی در این زمینه فعالیت می کنند. از سویی سود آنچنانی هم ندارد، به دلیل همین گرایش مردم کم کم به این هنر از بین می رود، ولی ما سعی می کنیم به طرق مختلف این هنر را زنده نگه داریم. یکی از این راه ها بیمه کردن فعالان این حوزه (در صورت تمایل) از طریق بیمه عشایری و روستایی است و مورد دوم آسان کردن شرایط حضور آنها در نمایشگاه های کشوری پس از کروناست. ما همچنین از طریق سایت ها و فروشگاه های اینترنتی برای فروش محصولات آنها تبلیغات می کنیم و ان شاا… با تمام شدن کرونا از ظرفیت اربعین هم برای معرفی و فروش محصولات نمدی استفاده خواهیم کرد.
خنک در تابستان، گرم در زمستان
سیاه چادر یا همان دوار، اصلی ترین فضای زندگی عشایر کوچ رو است و برای همین اهمیت زیادی در زندگی آنها دارد سیاه چادر از موی بز درست می شود؛ لذا برخلاف بقیه مواد در گرما منبسط و در سرما منقبض شده و به این ترتیب در تابستان منافذ سیاه چادر باز و هوای سیاه چادر خنک و در زمستان منافذ آن بسته می شود تا از ورود سرما و باران به درونش جلوگیری شود.
گزارش: پروین سجادی