غافلگیری کرونا از کمک های مومنانه

شیوع و گسترش ویروس کرونا که برای نخستین بار ۲۴ آذر ۱۳۹۸ در شهر «ووهان» واقع در مرکز چین گزارش شد و بتدریج به سایر کشورهای دنیا سرایت کرد، اکنون بسیاری از کشورها را با بحران سلامتی شهروندانشان و مشکلات فراوان به خصوص در زمینه اقتصادی روبهرو کرده است. کرونــا ایــن روزهــا در شــهر، کوچــه و بــازار و در هرجایــی کــه فکــرش را مــی کنــی جــولان می دهــد، خانــواده هــای بســیاری را داغــدار کــرده و عــده ای را گرفتــار و درگیــر دکتــر، دوا و بیمارســتان، دردنــاکتــر از ایــن مســاله نادیــده گرفتــن اصــول و موازیــن بهداشــتی و فاصلــه گــذاری اجتماعی از ســوی بیشــتر مــردم اســت کــه گویــا هنــوز بــاور ندارنــد کــه اوضاعمــان چقــدر خــراب اســت. هــر روز شــاهد گرفتــار شــدن عــده بیشــتری از مــردم در دام ایــن ویــروس خطرناک هســتیم، امــا بــاز هــم تعــدادی از افــراد هشــدارها را جــدی نمــی گیرنــد و تهدیــدی هــم بــرای ســلامتی خــود و هــم بــرای بقیــه جامعــه و نزدیــک تریــن افــراد خانــواده خــود هســتند. درســت اســت کــه مــا ویــروس کرونــا را بــا چشــم مســلح نمــی توانیــم ببینیــم امــا آثــار آن را هــر روز مشــاهده مــی کنیــم و مــی بینیــم کــه بــر اثــر اوج گرفتــن ایــن ویــروس هــر روز عزیــزی از میــان مــا مــی رود و در میــان حــزن و تنهایــی و بــی کســی اســیر خــاک مــی شــود. اواخــر بهمــن مــاه پارســال کــه کرونــا بــرای نخســتین بــار وارد ایــران شــد پــس از مــدت کوتاهــی جــای جــای کشــورمان را در برگرفــت و توســط عــده ای ســهل انگار بــه عنــوان ســوغات در همــه نقــاط کشــور پخــش شــد. این ویروس همه جهان را برهم ریخت چه از لحاظ اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و… از همه مهمتر اقتصاد و معیشت مردم را نشانه گرفت و بخاطر بحث قرنطینه و حفاظت از جان مردم تعداد زیادی در سراسر جهان بیکار شده و متاسفانه با مشکلات اقتصادی زیادی روبرو گردیدند، هرچند افراد ناتوان و نیازمند جامعه قبل از شیوع کرونا وضعیت زندگیشان تحت تاثیر فراز و نشیب های تحولات اقتصادی بود، اما با ورود کرونا به ایران تاثیر مشکلات اقتصادی بر زندگی این افراد دوچندان شد. هرچند دغدغه ابتدایی شیوع کرونا هراس از ابتلا بود، اما خیلی زود این هراس جایش را به یک بیم فراگیرتری به نام کسادی کسب وکار و دغدغه معیشت داد. نگرانی بسیاری از نهادهای حامی نیازمندان در همان روزهای ابتدایی هم همین بود، این که با همان شرایط معمول به واسطه اقتصاد نابسامان سفره نیازمندان کوچک تر شده بود و با فراگیری کرونا و از رونق افتادن کسب وکارها این مشکل بیش از پیش به چشم آمد. کرونا دیو سیاه نه تنها اقتصاد ایران بلکه کل جهان را تحت تاثیر قرار داد. پس از اوجگیری کرونا در ایران و به تبع آن ایراد خسارات زیاد اقتصادی به ملت، رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی تصویری، مردم را به خیزش «کمک مومنانه» فراخواندند که از آن رهگذر، مردم به تکاپو افتاده و دست یاری خود را به سوی مردمی آسیبدیده دراز کردند. هر کسی از ظن خود یاریگر برادر از نفسافتادهاش شد، یکی با بخشیدن کرایهبهای مغازه، یکی با امهال بازپسگیری قرضها، یکی با اهداء مواد خوراکی و هرکسی خلاصه به روشی در این خیزش گام برداشت که نتیجه آن تلطیف فضای معنوی کشور و البته کاهش خسارات کرونا در حد توان ملت بود. با وجود همه این مسائل در کشور ما با هدایت و همیاری و همفکری رهبر عزیز و گرانقدرمان و نیز رهنمودهای ایشان و تقویت حس انسان دوستانه مردم به یاری نیازمندان شتافته و باعث گسترش ترویج کمک های همدلانه در سراسر کشور شدند. افزایش چشمگیر کمک های مردمی به نهادهای یاری رسان بسیاری از این نهادها را هم غافلگیر کرده است. این در حالی است که کرونا معیشت شهروندان را سخت تر کرده و تورم و نابسامانی های اقتصادی در سایه تحریم های ظالمانه هم سفره آنها را کوچک تر کرده است. می توان از تغییر رفتار جامعه ایرانی در دوره بحران حرف زد؟ برخی جامعه شناسان معتقدند در کنار حس خوبی که افزایش کمک های مردمی به نیازمندان به همراه دارد پیام روشنی هم می توان از آن دریافت و آن هم کاهش سرمایه اجتماعی است. به این مفهوم که مردم از واکنش دولت در شرایط بحرانی ناامید شده اند و خودشان آستین بالا زده اند تا به کمک هموطنان خودشان بشتابند. عده دیگری هم آن را نه نتیجه تغییر رفتار جامعه ایرانی و به نوعی به فطرت و غریزه بشری مرتبط می دانند. آنها معتقدند مقایسه شرایط بحرانی کرونا با سیل یا زلزله در یک منطقه تفاوت های آشکاری دارد، چرا که تاثیر کرونا نه در یک منطقه که در تمام کشور جاری است. در واقع مردم می دانند شرایط بحرانی بسیار بیشتر از گذشته نزدیک به زندگی خود آنهاست و همین باعث شده است این کمک ها محدود به یک دوره زمانی نباشد و در تمام این مدت تداوم داشته باشد. همیشه مردم و سازمان های مردم نهاد در شرایط بحران از دولت ها پیشی گرفته اند و شرایط کنونی هم از این ماجرا مستثنا نیست، بنابراین نمی توان آن را منفک از بقیه رفتارها تحلیل کرد.» این روحیه از همان ابتدا با تشکیل گروه های مردمی در ضدعفونی کردن معابر خودش را نشان داد. این ماجرا با بیانات رهبر معظم انقلاب در نیمه شعبان هم سرعت بیشتری گرفت و افزایش چشمگیری داشت. کرونا به رغم تهدیدهایش فرصتی برای همدلی بین مردم پدید آورد. این روحیه تعاون میان مردم تنها محدود به کمک های نقدی نمی شد و در بسیاری از موارد دیگر هم خودش را نشان داد، از بخشیدن اجاره بهای مغازه ها و طرح همسایه خوب گرفته تا بخششی که بسیاری از صاحبخانه ها نسبت به مستاجرین خود داشتند.» افزایش کمک های مردم در نهادهای مردمی و دولتی ثابت می کند همبستگی اجتماعی در بین ایرانیان گسستنی نیست. افزایش کمک های مردمی در روزهای کرونا درست شبیه همان مثال لیوان نیمه پری است که عده ای آن را خالی می بینند و عده ای به نیمه پر آن دقیق می شوند. همین است که تعبیرهای مختلفی هم در این رابطه شکل گرفته است. برخی آن را حاصل ناکارآمدی دولت ها در کمک رسانی در شرایط بحران می دانند و عده ای به رفتارشناسی جامعه ایرانی اشاره دارند که در اوج بحران های اقتصادی طبق آیین و سنت های پیشینیان و شعائر مذهبی شان توجه عمیقی به محیط پیرامونی خود دارند. این قصه از جایی جالب توجه تر می شود که همواره یک شکلی از خودتحقیری همراه با رفتار جامعه ایرانی بوده، این که همیشه در مقام مقایسه وضعیت رفتاری هموطنانش را پایین تر از شهروندان غربی متصور بوده و حالا آن طور که آمارها گواهی می دهند نه تنها وضعیت ایران در شرایط کرونا در کمک رسانی نسبت به بسیاری از کشورهای غربی پایین نیست که می تواند حداقل در این زمینه یکی از سردمداران هم باشد. بنابراین احیای همدلیها و کمکها و توجهات به هم، که بستر توجه خدای متعال را نیز فراهم میکند، ضروری مینماید. پرواضح است که در بلایای همهگیر، آنچه به داد مردم میرسد، همدلی و همراهی عمومی است. اقدامی که برای ما ایرانیها که ید طولایی در این زمینه داریم سخت نیست و میتواند زودتر بار سلامت ما را از وادی کرونا به مقصد برساند. از این رو امید است ملت شریف ایران بار دیگر کمر همت را سفت کرده و دوباره دست در دست هم، با رعایت پروتکلهای بهداشتی و از دیگر سو، پیگیری مجدد کمکهای مومنانه، صدای از نفس افتادگان دیار خویش را بشنوند و با کمکهای خود باری را از روی دل یک نیازمند بردارند.

• گزارش: آرزو جمالوندی