سیره فرهنگی، هنر ی وکرامت انسان در سیره امام رضا علیه السلام

تمام علوم بشری که تاکنون پا به عرصه ظهور گذاشته‌اند حکایت از اهتمام تمامی ادیان به شأن انسان و بررسی ابعاد گوناگون شناخت انسان بوده است و در این برهه بحث کرامت ذاتی انسان برگرفته به معنای ارجحیت، شرافت، والایی و نقطه تلاقی بسیاری از انکارهای شناخت انسان است،آنچه مبرهن است بررسی کرامت از نوع بشری متمرکز بر سیره هشتمین پیشوای شیعیان امام رضا علیه السلام است و بررسی های ادوار مختلف نشان از جایگاه کرامت انسان از لحاظ فرهنگی و هنری در سیره شتمین امام همام می‌دهد یکی از بارزترین ویژگیهای انسان که از دیرباز تاکنون کانون گرم مطالعات مربوط به انسان بوده بحث کرامت است و این اصطلاح در معانی عام در میان تمام موجودات تفهیم گر والا بودن ارزش انسان و برتری او می باشد که در ادیان و علوم مختلف به طرق گوناگون از زوایای خاصی به آن نگریسته اند و مورد بحث و کنجکاویهای گوناگون واقع شده و ازم همترین منابع می توان گفتار وکردارهای معصومین علی الخصوص سیره تابناک امام رضا علیه السلام که در واقع جلوه گرقرآن مبین هستند به عنوان منبعی عقلی و سرشار برای نمایان ساختن کرامت انسانی نام برد کرامت در اصل واژه ای است برای بزرگی و بخشندگی و در واقع مختص به کسی است که تماما وصاف ستودنی را دارا باشد و این صفت تنها در وجود خلیفه الله نمایان می‌شود اگر این واژه در مورد خداوند باشد اسم تلقی می گردد ولی در مورد انسان باشد واژه صفت است برای انسان خوش اخلاق، لذا کرامت به معنای پیراستگی و پاکی روح است از پستی و فرومایگی اما نوع قرآنی کرامت به وضوح در کلام وحی ساری و جاری می باشد که همانا به انسان توان دادیم تا بر تمامی امور مسلط شود و روزی پاک او را خوراندیم چرا که اشرف مخلوقات است، و این حقیقت کرامت انسان را نشان می‌دهد که انسان متمایز بر سایر موجودات می باشدآیه ۷۰ سوره مبارکه اسراء.
کرامت جلوه های گوناگونی دارد اهم آن دو گونه است ذاتی و اکتسابی، ذاتی در تمام ذات بشر وجود دارد تا زمانی که رذیلتها بر او غالب نشده اند؛ اما اکتسابی از وجود خودآدم تراوش کرده و از طریق استعدادها و نیروهای غنی و مثبت در وجود خودآدم راه را برای تکاپو و مسیر رشد فراهم ساخته گفته اجمالی منتهی می‌شود به کرامت انسان در سیره ثامن الحجج که نشان‌ دهنده خاستگاه کرامت و تعیین کننده منشاء کرامت انسان است، چرا و چگونه و منشاء این وجوب از چه منبعی منشعب می‌شود،آنچه نمایان می‌سازد کرامت انسان را، همواره اعتقاد به توحید و ایمان به ذات اقدس الهی است به این کرامت برگرفته از آفریدگار خالق بی همتاست سیره فرهنگی در گفتمان امام رضا آنجا معین می‌شود که وقتی سفره اطعام را پهن می کرد برای تمام خدام و غلامان از او خواستند جداگانه سفره ای برایشان پهن گردد که بیان نمودند خدای ما و پدران و مادران همه ما یکی است و پاداش همه وابسته به اعمالشان است و در اینجا می‌توان فرهنگ غنی کرامت را از نوع اکتسابی یافت وآن فرهنگ به چند قسم است یک دوستی الله و رواج سیره فرهنگ رضوی است آنگونه که زوارآن امام را چند ماه از اجابت منع فرمودند تا اینکه از روی شماتت دشمنان و راه انداختن فتنه به آنها فهماند که جایگاه آل الله و دوستی با آنها بالاترین کرامت انسانی را در پی دارد آنچنان که پس از اذن دخول به بالاترین مرتبه جایگاه خود نشاند و این هماه ارج نهادن به کرامت انسان است، قسم دیگر از سیره فرهنگ و کرامت رضوی خریدن آبروی مومن است آنچنانکه متمول سائل شده درخواست کمک می‌کرد و در جمع امام رخصت طلبید ود رپس پرده او را دینار بخشید و علتش را جویا شدند عرض نمود دیدن خفت و خواری و آبروی انسان سخت و طاقت‌فرسا است چرا که پوشاندن نیکی خود برابر با هفتاد حج می باشد و این نشان از کرامت امام رضا علیها السلام داشت و بستر فرهنگی ادوار بعدی گردید، قسمت دیگر مدارا کردن با دشمنان است چرا که نوع برخورد اهل خاص علیه السلام با مخالفین و ابرار از ابعاد قابل توجه در سیره آسمانی آنها می باشد و منطق امام رضا علیه السلام با منطق توده مردم متفاوت می‌باشد چرا که مردم به گونه قهرآمیز بروز خلق نمایند و رایجی انتقام گونه می باشد آنگونه که از احدی از مأموران سفاک عباسی بود و درخوش خدمتی به مامون چیزی کم نگذاشته بود وقتی در دوران کهولت و پیری مورد غضب مامون قرار گرفت ولی امام از سیره ارادت و فرهنگی و هنر کرامت انسانی به گونه ای آرام از او طلب عفو او را نمود آن سرباز که از دور فقط می نگریست از مامون خواست به حرف حضرت امام علیه السلام گوش نکند چرا که بی خبر از فرهنگ رضوی بود غافل از کرامت انسانی، حال از مامون سوگند گرفت که سخنان امام را در مورد او نپذیرد آنچه مهم و متقن است بحث جرأت و شهامت فاسقین نبوده و نیست و دلیلش رفتار امام است که برگرفته از حقوق ایشان بود و دیگرآنکه مراقبت از افراد براساس احکام الهی است که بر آنهاست منرو دو انسان از قلمرو انسانی دور نشود و این عمل و رفتار جز کرامت ذات الهی نیست که در وجود امام رضا به صورت فرهنگ و سیره رضوی جاری و زبانزد خاص و عام است و آنجاست که سرباز هر جورکه باشد دارای کرامتی است که آن باید حفظ شود، قسمت دیگر کرامت انسانی ولایت مطلقه خداوند و پذیرش آن است باید ولایت مطلقه خداوند را درجهان پذیرفت و درصورت پیروی کرامت انسان حاصل می گردد، عبادت و بندگی راه دیگر کرامت انسان و فرهنگ رضایی است آنچه عیان است در کرامت و سیره فرهنگ امام رضا علیه السلام ترسیم عظمت این همه وفاداری و پایبندی و کرامت انسانی در سلوک امام رضا از توان قلم و قدم و نوشتارخارج است بایسته و شایسته این است این کرامت و سیره فرهنگی باید الگو وآیینه تمام نمای مسلمانان قرار گیرد و شایسته تر آنکه به گونه ای خاص به جهانیان عرضه گردد تا شکوه و عظمت کرامت امام رضا علیه السلام با سیره فرهنگی در رفتار وعمل نه در شعار ملاحظه نمایند، مخلص کلام کرامت امام رضا وسیره فرهنگی آن امام قبول ولایت مطلقه خداوند بوده چرا که زیستن به شیوه اسلامی امام رضا (ع) کرامت انسانی را به دنبال دارد همان سیره و رفتار و روش امام رضا تطبیق یافته با کلام روح بخش الهی است آنچه که در ذات مردم است کرامت ذاتی می باشد ولی کرامت و سیره فرهنگی که در پرتو تعلیم عبادت و تربیت خاص انسان را از دفینه های خرد بیرون می ریزد و استدلال های بالقوه را بالفعل می نماید همان کرامت اکتسابی است که در سیره فرهنگ و کرامت شمس الشموس ساری و جاری می باشد آنهم تا ابدالدهر.
• عبدالرضا لالی