بانوان دمدمی مزاح آفت‌های آن برای نهاد خانواده از منظر روانشناسی جنایی و جرم شناختی

✍️دکتر سیدمحمّدرضا موسوی فرد- جرم شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه

دکترموسوی فرد گفت: براساس یافته‌های علمی می‌توان گفت اکثر نابهنجاری بانوان مرتبط به دوران کودکی عدم جامعه پذیری صحیح و عدم آمادگی نقش پذیری آنها برای آینده است، شناسه اصلی چنین افرادی چنین است که اکثرا ًمدعی‌اند و مظلوم نمایی می‌کنند.

خانواده، به عنوان نهادی بنیادین در ساختار اجتماعی، نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری شخصیت و کنش‌های فرد ایفا می‌نماید.

دکتر سیدمحمدرضا موسوی فرد، استاد حقوق کیفری و جرم‌شناسی مستند به آثار علمی خود در این حوزه که داشته است بر این نکته تأکید دارند که هرگونه بی‌ثباتی مادر در این نهاد یعنی خانواده، می‌تواند پیامدهای ناگوار اجتماعی در پی داشته باشد.

از منظر این جرم شناس، یکی از عوامل تهدیدکننده ثبات خانواده، وضعیت هیجانی ناپایدار در بانوان است.

تجربه نوسانات شدید عاطفی، فرد را در گردونه‌ای از احساسات متلاطم گرفتار می‌سازد که آرامش محیط خانواده را دستخوش آشفتگی می‌کند.

به باور ایشان، این دگرگونی‌های خلقی که ریشه در زمینه‌های زیستی، روانی یا فشارهای محیطی می‌تواند داشته باشد، اگر به درستی مدیریت نشود، به عاملی برای دگرگونی فضای عاطفی خانه تبدیل می‌گردد.

در تحلیل جرم‌شناختی دکتر موسوی فرد، چنین بی‌ثباتی‌هایی به صورت بالقوه می‌تواند بستر بروز تعارضات ژرف‌تر و حتی خشونت را فراهم آورد.

ایشان در تشریح این موضوع یادآور می‌شوند که عواملی چون دگرگونی‌های هورمونی، چرخه‌های طبیعی بدن و تنش‌های روزمره، بر حالت‌های هیجانی تأثیر گذاشته و می‌توانند بانوان را در موقعیت‌های حساس، مستعد تصمیم‌گیری‌های زودگذر و احساسی نمایند.

وقتی این شرایط با حمایت کافی اجتماعی یا آگاهی از شیوه‌های رویارویی سازنده همراه نباشد، تنش در پیوندهای خانوادگی فزونی یافته و به خطری برای انسجام این نهاد بدل می‌گردد.

این استاد دانشگاه اشاره دارند که شرایط اجتماعی و فرهنگی، از جمله دشواری‌های اقتصادی، انتظارات نقش‌های سنتی یا محدودیت‌های نهادی نیز بر شدت این نوسانات می‌افزایند و بانوان را به واکنش‌های تندتر سوق می‌دهند؛ واکنش‌هایی که در نهایت به صورت کشمکش‌های پیاپی در حریم خصوصی خانواده پدیدار می‌شود.

از دیدگاه این جرم‌شناس، این گونه رفتارها که ریشه در دوران کودکی مادران دارد در بسیاری موارد پیش‌درآمدی برای رفتارهای خشونت‌آمیز یا گسست پیوندهای خانوادگی به شمار می‌رود.

وی اعتقاد دارد وقتی کنش‌های احساسی در خانواده از حالت قابل پیش‌بینی خارج می‌شود، اعتماد متقابل میان اعضا رو به فرسایش می‌گذارد.

دکتر سیدمحمدرضا موسوی فرد در جایگاه یک جرم‌شناس توضیح می‌دهند که در چنین فضایی، همسر و فرزندان در محیطی آکنده از ناامنی روانی پرورش می‌یابند. این حس ناپایداری به سستی پیوندهای عاطفی انجامیده و احتمال دوری یا جدایی را افزایش می‌دهد؛ پیامدی که ایشان از آن به عنوان نشانه‌ای هشداردهنده برای فروپاشی کانون خانواده یاد می‌کنند.

در موارد حادتر، این نوسانات هیجانی می‌تواند به مشاجرات شدید و خشونت‌بار بینجامد، زیرا دگرگونی ناگهانی خلق و خو چه در قالب پرخاشگری و چه در شکل انزوا ظاهر شود، چرخه‌ای از رنج را برای تمامی اعضای درگیر پدید می‌آورد.

به باور دکتر موسوی فرد، فرزندان در خانواده‌های ناآرام، بیشترین آسیب را متحمل می‌شوند. این پژوهشگر جرم‌شناسی بر این باور است که نوسانات عاطفی والدین می‌تواند الگوهای رفتاری ناسازگاری را در کودکان درونی‌سازی کرده و آینده آنان را با چالش‌های رفتاری و اجتماعی روبرو سازد.

از این نگاه، این فرآیند به نوعی انتقال آسیب از یک نسل به نسل دیگر تعبیر می‌شود. برای گسست این چرخه معیوب، دکتر موسوی فرد بر آموزش مهارت‌های مدیریت هیجان تأکید می‌ورزند.

به عقیده ایشان، مشاوره خانواده و پشتیبانی روان‌شناختی ویژه می‌تواند به بانوان در تنظیم کارآمدتر واکنش‌های خود یاری رسانده و همسران نیز با درک عمیق‌تر شرایط، در کاهش تنش‌ها نقش آفرینی نمایند.

این استاد دانشگاه همواره بر این اصل پای فشرده‌اند که پیشگیری و مداخله به هنگام، بسی سودمندتر از درمان پیامدهاییک بحران است.

دکتر موسوی فرد بر این واقعیت اشاره دارد که قوانین و سیاست‌های اجتماعی نیز می‌بایست پشتیبان خانواده‌ها باشند.

ایشان باور راسخ دارند که تمرکز بر آموزش و توانمندسازی بانوان، از بروز بسیاری از خشونت‌ها و فروپاشی‌های خانوادگی پیشگیری می‌کند.

نتیجتا ًدر جمع‌بندی این دیدگاه‌های علمی می‌توان گفت که بی‌ثباتی هیجانی در بانوان (عمدتاً ریشه در خانواده‌های بانوان دارد)، اگر نادیده گرفته شود، توان آن را دارد که بنیان خانواده را سست کند.

این پدیده چندبعدی که آمیزه‌ای از عوامل درونی و بیرونی است، می‌تواند به خشونت، گسست خانوادگی و انتقال آسیب به نسل آینده بیانجامد.

بر این باورند که در این مسیر، بهره‌گیری از راهکارهای آگاهانه، پیشگیرانه و حمایتی، بهترین مسیر برای پاسداری از سلامت خانواده و در گستره‌ای وسیع‌تر، سلامت جامعه به شمار می‌آید.