رسانه‌ها: پل ارتباطی بین مسجد و جامعه

مسجد در منظومه فکری اسلام همواره به عنوان هسته مرکزی حیات اجتماعی، فرهنگی و معنوی جامعه تعریف شده است. مسجد‌محوری به معنای احیای این نقش محوری است؛ به گونه‌ای که مسجد نه تنها محلی برای عبادت، بلکه قطب اصلی ارائه خدمات دینی، فرهنگی، آموزشی و اجتماعی باشد.

در عصر حاضر که جریان اطلاعات و ارتباطات به سرعت در حال تغییر است، رسانه‌ها (از سنتی تا نوین) به قوی‌ترین ابزارهای تأثیرگذاری تبدیل شده‌اند. این ابزارها نقشی دوگانه و حیاتی در تحقق یا کمرنگ شدن فرهنگ مسجد‌محوری ایفا می‌کنند: می‌توانند شکاف میان مسجد و نسل جدید را پر کنند یا این فاصله را عمیق‌تر سازند.

مسجد قدیمی‌ترین و مردمی‌ترین رسانه اسلام است. در روزهای سخت، مسجد نقش پناهگاه معنوی و روانی مردم را بر عهده دارد. این نهاد می‌تواند؛ محل تجمع و انسجام ملی باشد؛ مردم را برای کمک به یکدیگر، امدادرسانی یا دفاع از وطن بسیج کند؛ از طریق ائمه جماعت، پیام وحدت و آرامش را منتقل کند؛ در برابر جوّهای منفی و تحریک‌آمیز، فضا را با معنویت و خردورزی تلطیف نماید.

در جنگ، مساجد مرکز مقاومت مردم بوده‌اند؛ و در اغتشاشات، می‌توانند کانون گفت‌وگو و درمان اجتماعی باشند، نه جدل و تفرقه.

در هر جامعه‌ای، هنگام بروز بحران‌، دو نهاد مهم می‌توانند نقشی سرنوشت‌ساز ایفا کنند: رسانه و مسجد. این دو، برخلاف ظاهر متفاوتشان، کارکردی مکمل دارند و هر یک در حوزه‌ای از تأثیرگذاری اجتماعی فعال‌اند.

رسانه در دوران بحران، چشمان و گوش‌های مردم است. اطلاع‌رسانی درست و به‌موقع، می‌تواند مانع گسترش شایعات، ترس و سردرگمی شود. رسانه‌های مسئول و متعهد باید: واقعیت‌ها را بدون تحریف منتشر کنند؛ از ترویج نفرت، شایعه و دوگانگی اجتماعی بپرهیزند؛ روحیه امید، همبستگی و اعتماد ملی را تقویت کنند؛ فضای منطقی برای گفت‌وگو و تحلیل فراهم سازند.

در بحبوحه جنگ یا بحران، رسانه اگر به ابزار تبلیغ دشمن تبدیل شود، جامعه را از درون متلاشی می‌کند؛ اما اگر متعهدانه عمل کند، می‌تواند به سلاحی اخلاقی و معنوی برای حفظ انسجام مردم بدل شود.

رسانه پیام درست را به گستره وسیع مردم می‌رساند، و مسجد آن پیام را در بطن اجتماع، با روحیه معنوی و انسانی تجسم می‌بخشد. وقتی رسانه حقیقت‌گو باشد و مسجد امیدآفرین، جامعه نه تنها در برابر بحران‌ها مقاوم می‌ماند، بلکه از دل بحران، رشد و بلوغ اجتماعی تازه‌ای می‌یابد.

در هر جامعه‌ای، هنگام بروز بحران‌، دو نهاد مهم می‌توانند نقشی سرنوشت‌ساز ایفا کنند: رسانه و مسجد. این دو، برخلاف ظاهر متفاوتشان، کارکردی مکمل دارند و هر یک در حوزه‌ای از تأثیرگذاری اجتماعی فعال‌اند.

رسانه در دوران بحران، چشمان و گوش‌های مردم است. اطلاع‌رسانی درست و به‌موقع، می‌تواند مانع گسترش شایعات، ترس و سردرگمی شود. رسانه‌های مسئول و متعهد باید: رسانه پیام درست را به گستره وسیع مردم می‌رساند، و مسجد آن پیام را در بطن اجتماع، با روحیه معنوی و انسانی تجسم می‌بخشد. وقتی رسانه حقیقت‌گو باشد و مسجد امیدآفرین، جامعه نه تنها در برابر بحران‌ها مقاوم می‌ماند.

در دوران جنگ و بحران‌های اجتماعی، دو نهاد مهم یعنی رسانه و مسجد نقش بنیادین در حفظ آرامش، وحدت و انسجام ملی دارند. این دو نهاد می‌توانند با ایفای وظایف اخلاقی و اجتماعی خود، چراغ هدایت جامعه در مسیر حقیقت و ثبات باشند.

رسانه در زمان بحران، مأموریت حساس اطلاع‌رسانی و مدیریت افکار عمومی را بر عهده دارد. اگر رسانه با صداقت و مسئولیت عمل کند، می‌تواند سپر دفاعی روانی جامعه باشد.

وظایف رسانه در بحبوحه بحران‌ها عبارتند از: رسانه متعهد، نه ابزار تفرقه، بلکه بستر همدلی ملی است و می‌تواند نقش سرباز فرهنگی را در میدان دفاع از حقیقت ایفا کند.

مسجد، قلب تپنده اجتماع اسلامی است. در سختی‌های جنگ و اغتشاش، مسجد مأمن مردم و کانون آرامش جامعه می‌شود. این نهاد معنوی می‌تواند: در روزهای دشوار، امام جماعت و سخنوران مساجد با کلامی حکیمانه می‌توانند مردم را از افراط، خشونت و ناامیدی دور کنند و راه عقلانیت را بگشایند.

وقتی رسانه و مسجد با هم همکاری کنند، الگویی پایدار از ارتباط معنویت و آگاهی شکل می‌گیرد. رسانه پیام حقیقت را در سطح گسترده انتشار می‌دهد، و مسجد آن را در بطن جامعه زنده نگه می‌دارد.

در شرایط بحرانی، رسانه و مسجد دو ستون اساسی مدیریت اجتماعی‌اند. رسانه با وظیفه اطلاع‌رسانی راستین و مسجد با رسالت اخلاقی و ایمانی، می‌توانند با هم مردم را از اضطراب و تفرقه دور سازند و آینده‌ای مبتنی بر آگاهی، وحدت و امید رقم بزنند.

در روزهای سخت مثل جنگ یا زمان‌های آشوب و ناآرامی، دو چیز خیلی مهم هستند: رسانه‌ها و مساجد. هرکدام نقشی دارند که اگر درست انجام شود، مردم آرام‌تر، باخبرتر و متحدتر می‌شوند.

مسجد همیشه تکیه‌گاه مردم بوده است. در روزهای سخت، مسجد جایی برای آرام شدن دل‌هاست. در طول تاریخ، مسجدها همیشه مرکز امید و مقاومت مردم بوده‌اند. اگر رسانه پیام درست و امیدبخش بدهد و مسجد آن را در دل مردم زنده نگه دارد، جامعه قوی‌تر می‌شود.

این دو می‌توانند با هم کاری کنند که حتی در وسط بحران، مردم با هم مهربان‌تر، آگاه‌تر و متحدتر باشند.

رسانه‌ها ابزارهای قدرتمندی هستند که در صورت استفاده صحیح، می‌توانند دامنه نفوذ و فعالیت‌های مسجد را به شکلی بی‌سابقه گسترش دهند. محدودیت‌های فیزیکی مساجد، به ویژه برای افراد کم‌توان، ساکنین مناطق دوردست یا جوانانی که حضور فیزیکی کمتری دارند، یک چالش جدی است. رسانه‌های نوین این محدودیت‌ها را از میان برمی‌دارند و امکان تبدیل مسجد از یک مکان صرف به یک “هویت” یا “برند” محله‌ای و ملی را فراهم می‌کنند.

پوشش زنده رویدادها، مانند پخش زنده مراسم‌های مهم (نماز جمعه، اعیاد، عزاداری‌ها) برای افرادی که امکان حضور ندارند، حس تعلق به جامعه مسجد را تقویت می‌کند. با وجود پتانسیل‌های فراوان، استفاده مؤثر از رسانه‌ها توسط نهاد مسجد با موانعی جدی مواجه است که عمدتاً ریشه در ساختار و فرهنگ سازمانی دارد. رسانه‌ها ابزاری هستند که باید با آن‌ها آشنا بود و آن‌ها را به‌درستی مدیریت کرد.

برای بهره‌برداری مؤثر از این ابزارها، پیشنهاد می‌شود دوره‌های تخصصی برای فعالین برگزار شود. کارگاه‌های عملی (به جای تئوری) برای ائمه جماعات و فعالین فرهنگی مسجد با محوریت تولید محتوای موبایلی، اصول عکاسی و فیلم‌برداری، و اخلاق رسانه‌ای در فضای مجازی می‌تواند بسیار مؤثر باشد. همچنین، استفاده از نیروهای جوان فعال در حوزه رسانه و تکنولوژی به عنوان بازوی دیجیتال مسجد و اعطای اختیارات لازم به آن‌ها نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.

رسانه‌ها در عصر حاضر، نه تنها تهدیدی برای نهادهای سنتی مانند مسجد، بلکه یک فرصت حیاتی برای احیای نقش محوری آن‌ها در جامعه معاصر هستند. فاصله گرفتن از استفاده از رسانه‌ها به معنای کناره‌گیری از میدان ارتباطات و تأثیرگذاری بر نسل جدید است. تحقق فرهنگ مسجد‌محوری مستلزم این است که متولیان امر رسانه‌ها را به عنوان ابزاری ضروری برای ارتباط، آموزش و خدمت‌رسانی بپذیرند.

در عصر حاضر که ارتباطات دیجیتال مرزهای جغرافیایی را درنوردیده و سبک زندگی‌ها را متحول کرده است، مسجد به عنوان قدیمی‌ترین نهاد فرهنگی و اجتماعی جامعه اسلامی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازتعریف جایگاه خود است. ترویج «فرهنگ مسجد‌محوری» تنها با حضور فیزیکی میسر نیست، بلکه مستلزم نفوذ مؤثر در فضای رسانه‌ای است.

این رسانه‌ها با پوشش برنامه‌های شاخص ملی و مذهبی مساجد (مانند شب‌های قدر، مراسم اعتکاف یا محافل انس با قرآن)، می‌توانند ابعاد وسیع فعالیت‌های مسجد را به نمایش بگذارند. نمایش مستندهایی درباره خدمات اجتماعی مساجد و تجربیات موفق ائمه جماعات نیز در تثبیت تصویر مثبت مسجد مؤثر است.

استفاده از ظرفیت روزنامه‌ها و نشریات محلی برای اطلاع‌رسانی دقیق و تقویم‌بندی فعالیت‌های مساجد به خصوص جذب قشر مسن‌تر و متعهد جامعه حیاتی است. همچنین نمایش نقش مسجد به عنوان محلی برای حل مشکلات شهری، ارائه مشاوره، کمک‌های مومنانه و برگزاری کارگاه‌های مهارتی جذابیت آن را برای نسل جوان که به دنبال کارایی و کاربرد است، افزایش می‌دهد.

یکی از بزرگترین چالش‌ها، پر شدن فضای مجازی با محتوای ضد مسجدی یا تضعیف‌کننده است. رسانه‌ها باید با تولید محتوای قوی و مستند، به شایعات پاسخ دهند و اعتماد عمومی را حفظ کنند. هر مسجد فعال باید یک تیم کوچک (حتی داوطلب) برای مدیریت محتوای دیجیتال خود داشته باشد که آموزش دیده باشد تا بتواند اخبار و فعالیت‌ها را به زبان رسانه‌ای تبدیل کند.

همچنین همکاری با افراد تأثیرگذار در محله که مورد اعتماد مردم هستند برای تبلیغ برنامه‌ها و فضاسازی مثبت نیز اهمیت دارد. ایجاد کانال‌های اختصاصی برای پرسش و پاسخ با روحانیون و کارشناسان مسجد از طریق پیام‌رسان‌ها حس نزدیکی و دسترسی آسان را تقویت می‌کند.

رسانه‌ها دیگر ابزار کمکی نیستند؛ بلکه زیرساخت اصلی برای ترویج هر فرهنگی محسوب می‌شوند. برای تحقق مسجد‌محوری در این دوره، باید مساجد از حالت انفعالی صرف خارج شده و به تولیدکنندگان فعال محتوا تبدیل شوند. موفقیت در این حوزه ضامن بقا و گسترش نقش حیاتی مسجد در جامعه است.

✍️ بهار قربانی